خلاصه ای هرچند مختصر از درس 5 ، آب و هوای ایران:

آب و هوا (اقلیم) به مجموعه عناصر جوی غالب در یک منطقه در دراز مدت گفته میشود؛ مثلا آب و هوای استان بوشهر یا اب و هوای مناطق قطبی و...

اما هوا حالت آنی یک منطقه گفته میشود؛ مثلا الآن دمای روستای چاه پیر 21 درجه و افتابی است.

عوامل تاثیر گذار بر اب و هوای کشور سه مورد میباشد:

یکم) موقعیت جغرافیایی ایران

دوم) ارتفاع و جهت کوهستانهای کشور

سوم)ورود توده های هوا به کشور

متعاقبا توجه فرمایید که منظور از موقعیت جغرافیایی محل قرارگیری هر پدیده (کشور ایران) بر سطح زمین میباشد و زمانی که در نقشه به ایران نگاه میکنیم متوجه میشویم که از حیث عرض جغرافیایی جنوب ایران به استوا نزدیکتر و خورشید عمودتری دارد در حالی که شمال کشور از استوا دور تر و به سمت مناطق معتدل و جنب قطب شمال رفته.

من باب موقعیت جغرافیایی میتوان عرض کرد که جنوب ایران (تنگستان) در خط کمر بند پر فشار جنب حاره واقع شده و به همین علت در تابستان بارش کمی هم دارد... در غیر این صورت شرجی تابستان موجب تشکیل ابر و باران میشد.

اما به راستی پرفشار چنب حاره چیست؟

پاسخ شما دانش آموزان گرامی را به کتاب جغرافیای ایران میسپاریم اما یه جای آن برای شما تصویری را فراهم کرده ایم :

ضمنا شما بچه های تنگستان استان بوشهر فراموش نکنید که موقعیت جغرافیایی استان به شکلی است که ((فاصله از منابع رطوبتی و دریا)) کمی دارد و همواره رطوبت بالایی بر محل زندگی ما مثلا روستای تل سیاه حکمفرماست و همین رطوبت (شرجی) موجب میشود که تفاوت دمای ظهر گرما (حداکثری) با دمای آخر شب (حداقلی) زیاد نباشد.

مورد دوم ((میزان ارتفاع و جهت کوهستانها)) میباشد که در نظر داشته باشید تقریبا هر 1000 متر افزایش ارتفاع شش درجه سانتی گراد دما کمتر میشود! بنابراین نواحی کوهستانی غالبا هوای سردتری نسبت به مناطق پست دارد ؛ همینطور در نظر داشته باشید که یک کوه مرتفع میتواند جلوی توده ابر را بگیرد و ابر گرفتار شده در پشت کوه احتمالا با مساعد شدن شرایط شروع به بارش روی کوه و کوهپایه خواهد کرد.

مورد سوم ((ورود توده های هوا به کشور )) میباشد که توده همان حجم و ابعاد هوای یکدست میباشد که ویژگی یکسانی دارد.

هوای نقاط گوناگون جهان متفاوت میباشد پس نتیجتا توده های گوناگون داریم . شرایط فیزیکی حاکم بر جو (هوا) به گونه ای است که توده های جوی همواره در حال حرکت و تماس با توده ها و محیط اطراف خود هستند. پس بایستی مدنظر داشت که توده هایی هستند که در طول سال وارد کشور شوند و موجب دگرگونی آسمان ایران شوند . آیا میتوانید با مراجعه به کتاب جغرافیای ایران ، اسامی توده ها را نام ببرید؟

آب و هواشناس ها (اقلیم شناسها) در کل کشور با برسی اوضاع جای جای کشور به این نتیجه رسیده اند که برای برسی اقلیم ایران ، باید چهار دسته اقلیم را در نظر گرفت:

الف) آب و هوای گرم و خشک با: هوای خشک و کم باران+اختلاف دمای زیاد+پوشش گیاهی ضعیف +تبخیر زیاد آب

ب) آب و هوای کوهستانی با: هوای سرد و بارندگی خوب+بارندگی غالبا برفی

پ) آب و هوای گرم و مرطوب با: کم بارانی + هوای شرجی + گرمای زیاد

ت) آب و هوای معتدل خزری با: بارندگی فراوان +اختلاف دمای کم + پوشش گیاهی متراکم

با برسی مورد الف یعنی آب و هوای خشک به این نتیجه مبرسیم که عملا شرایط مناطق بیابانی را مطالعه کرده ایم.

اما بدانیم که چه عواملی موجب پدید آمدن این آب و هوا و متعاقبا بیابان های ایران شده اند:

یک....پرفشار جنب حاره...در تابستان بر جنوب ایران استقرار یافته و مانع بالارفتن بخار آب و ابر و بارش میشود.

دو....جهت رشته کوه های البرز و زاگرس...راه عبور توده های جوی به سمت پشت را میگیرند (پس سمتی سبز و سمتی خشک)

سه....دور بودن از دریاها ومنابع رطوبتی...عدم دسترسی به ابر و بخار و مه و شرجی و شبنم نهایتا خشکی بیابان را به بار خواهد آورد.

آب و هوا چه تأثیری میتواند بر زندگی ما اثر داشته باشد؟

اب و هوا ( اقلیم) بر کشاورزی ، گردشگری ، معماری ، حمل و نقل ، تراکم جمعیت ، سلامتی ، نوع لباس پوشیدن ، و حتی نوع خانه هایمان اثر دارد.

کنون که بحث اقلیم و بهداشت شد بهتر است که بدانیم وارونگی دما چیست؟

(((((همان هوای آلوده ای که مدارس شهر های بزرگ صنعتی را تعطیل میکند....اما شما را خیر)

هوای گرمسبک استبالا میرود
هوای سردسنگین استپائین میرود

پـــــــــــــــــــس:

زمستانهاهوای سردپائین روی زمینلایه پائین (یکم)
زمستانهاهوای گرمبالای زمینلایه میانی (دوم)
زمستانهاهوای سرد

خیلی بالا زمین

(بالا روی هوای گرم قرار گرفته)

لایه مرتفع (سوم)

برای وارونگی دما فعلا بحث بر سر آن هوای سردی است که روی سطح زمین قرار میگیرد (در جدول به خط قرمز و پس زمینه سیاه رنگ مشخص شده) و به سنگینی تانک!میباشد و هیچ علاقه ای به تحرک ندارد(کنگر خورده لنگر انداخته) مگر اینکه باد یا بارش رخ دهد و دود اگزوز خودرو و چوب در حال سوختن و مواد خیلی ریز ناشی از سوختن و... که میتوانند به علت وزن کم خود و انرژی بالا رونده هوای گرم به سوی اسمانها و سرزمینهای دیگر حرکت کنند،،، متاسفانه سرما و سنگینی شدید هوای اطراف مانع آن میشود،چرا؟چون انرژی بالا برنده (گرما) را ازش میگیرد! هیچی دیگر!

بــــنـــــابـــــر ایـــــــن مـــــواد ســــــمـــــی در حــــــلــــــق مـــــــردم مـــــــیـــــــرود!!!

نکته: دما ، بارش و فشار هوا از مهمترین دیتا های هواشناسی هستند.

نکته: کویر بخشی از بیابان است و به نمکزار های پف کرده ای گفته میشود که عامل آن تبخیر زیاد میباشد.

نکته: غالبا منظور از ریزگرد ، گرد و غباری است که در هوا معلق است.

نمونه سوالات درس پنجم:

1)تفاوت هواشناسی با آب و هوا (اقلیم شناسی) چیست؟

2)چه عواملی بر اب و هوای ایران اثر میگذارند؟

3)توضیح بدهید که چگونه موقعیت جغرافیایی میتواند بر اقلیم اثر بگذارد؟سه مورد

4)توده های هوایی (جوی) که وارد کشور میشوند را نام ببرید.سه مورد

5)اقلیم شناسان کشور را به چند ناحیه اب و هوایی (اقلیم) تقسیم کرده اند؟

6)چه عواملی باعث شده اند که در ایران بیابان داشته باشیم؟

7)اقلیم چگونه بر زندگی ما اثر میگذارد؟

8)رابطه آب و هوا با حمل و نقل را توضیح دهید.

9)وارونگی دما چیست؟

10)چه عواملی موجب پدید آمدن بحران ریزگرد ها در کشور شده اند و دو راهکار برای رفع این بحران بدهید؟